Author: tppattaya2343@gmail.com

รัฐประหาร

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 บอกคำอ่านไว้ว่า

(1) รัด-ถะ-ปฺระ-หาน
(2) รัด-ปฺระ-หาน

ความเห็น

1 อ่านว่า รัด-ถะ-ปฺระ-หาน เป็นการอ่านตามหลักคำสมาส
2 อ่านว่า รัด-ปฺระ-หาน (ไม่มีเสียง -ถะ-) เป็นการอ่านแบบไม่เอื้อหลัก หรืออ่านตามสะดวกปาก ถ้ารักภาษาไทย ไม่ควรอ่านแบบนี้

ปฏิวัติ

อ่านว่า ปะ-ติ-วัด
บาลีเป็น “ปฏิวตฺติ” อ่านว่า ปะ-ติ-วัด-ติ
ประกอบด้วย ปฏิ + วตฺติ

“ปฏิ” เป็นคำอุปสรรค ใช้นำหน้าคำอื่น มีความหมายว่า เฉพาะ ตอบ ทวน กลับ ในที่นี้น้ำหนักของความหมายอยู่ที่ “กลับ” หรือ “ทวน”

“วตฺติ” จากคำกริยา ปฐมบุรุษ เอกพจน์ “วตฺตติ” แปลว่า เคลื่อน, ดำเนินไป, ไปต่อไป, เกิดขึ้น, เป็นไป; ดำรงอยู่; มีชีวิตอยู่, เป็นอยู่; กระทำ (to move, go on, proceed; to happen, take place, to be; to be in existence; to fare, to do)

โลก

อ่านว่า โลก
บาลีอ่านว่า โล-กะ

รู้จัก “โลก” ในแง่มุมต่างๆ

๑ ในแง่ภาษา

1 “โลก” มีรากศัพท์มาจาก ลุชฺ (ธาตุ = พินาศ) + ณ ปัจจัย แปลง ช เป็น ก แผลง อุ เป็น โอ
: ลุชฺ > ลุก > โลก + ณ = โลก แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่จะพินาศไป”

สงคราม

อ่านว่า สง-คฺราม
บาลีเป็น “สงฺคาม” อ่านว่า สัง-คา-มะ

“สงฺคาม” รากศัพท์ประกอบด้วย –

1 สํ (= พร้อมกัน) + คมฺ (ธาตุ = ไป, ถึง, เป็นไป) + ณ ปัจจัย
: สํ + คมฺ > คาม + ณ = สงฺคาม แปลตามศัพท์ว่า “ไปพร้อมกัน” “รวบรวมกันไป”

2 สงฺคาม (ธาตุ = ต่อสู้) + อ ปัจจัย
: สงฺคาม + อ = สงฺคาม แปลตามศัพท์ว่า “ต่อสู้กัน”

กากบาท

อ่านว่า กา-กะ-บาด
บาลีเป็น “กากปาท” อ่านว่า กา-กะ-ปา-ทะ

“กาก” (กา-กะ) แปลตามศัพท์ว่า “ทำเสียงว่ากา” “ส่งเสียงว่ากา” รากศัพท์มี 2 ทาง คือ –

1 กา (เสียงว่า “กา”) + กร (ธาตุ = ทำ) + อ ปัจจัย ลบ รฺ ที่สุดธาตุ
: กา + กรฺ > ก + อ = กาก = “ผู้ทำเสียงว่ากา”

2 กา (เสียงว่า “กา”) + กา (ธาตุ = ส่งเสียง) + อ ปัจจัย ลบ อา ที่ธาตุ
: กา + กา > ก + อ = กาก = “ผู้ส่งเสียงว่ากา”

กติกา

อ่านว่า กะ-ติ-กา

“กติกา” แปลตามศัพท์ว่า “ประกอบไว้ในถ้อยคำ” “ดำเนินไปในถ้อยคำ” มีความหมาย 2 นัย คือ –

1 การตกลง, ข้อตกลง, สัญญา (agreement, contract, pact)
2 การพูดกัน, การสนทนา, การเจรจา (talking, conversation, talk)

ตามความหมายนี้ ในบาลีใช้คำเต็มว่า “กติกาวตฺต” (กะ-ติ-กา-วัด-ตะ) แปลว่า “ข้อปฏิบัติตามที่ตกลงกัน”

ใบมรณะบัตร
(เป็นคำเขียนผิด)

“มรณ” บาลีอ่านว่า มะ-ระ-นะ แปลว่า ความตาย, การตาย

“ใบ” เป็นคำไทย พจน.๔๒ บอกความหมายไว้ดังนี้ –

1 ส่วนของพืชที่ติดอยู่กับกิ่งหรือลำต้น โดยมากมีลักษณะเป็นแผ่นแบน ๆ รูปร่างต่าง ๆ กัน มีก้านใบหรือไม่มีก็ได้ มักมีสีเขียว

2 สิ่งที่ทําด้วยผืนผ้าเป็นต้น สําหรับขึงที่เสากระโดงเพื่อรับลม

มหาตมะ คานธี
ชื่อนี้มีความหมายอย่างไร

“มหาตมะ” เขียนแบบบาลีเป็น “มหตฺตา” อ่านว่า มะ-หัด-ตา
ประกอบด้วย มหา + อตฺตา

“มหา” ศัพท์เดิมในบาลีเป็น “มหนฺต” (มะ-หัน-ตะ) มีความหมายว่า ยิ่งใหญ่, กว้างขวาง, โต, มาก, สำคัญ, เป็นที่นับถือ
เมื่อผ่านกรรมวิธีทางไวยากรณ์ได้รูปเป็น “มหา-” มักใช้เป็นส่วนหน้าของสมาส

จลาจล

อ่านว่า จะ-ลา-จน
บาลีอ่านว่า จะ-ลา-จะ-ละ
ประกอบด้วย จล + อจล

“จล” บาลีอ่านว่า จะ-ละ แปลว่า หวั่นไหว, สั่น, คลอนแคลน; ไม่มั่นคง, โลเล, ไม่ยืนยง (ฝรั่งแปลว่า moving, quivering; unsteady, fickle, transient)

“อจล” แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่ไม่หวั่นไหว” มีความหมายตรงกันข้ามกับ “จล” ถ้าเป็นคุณศัพท์ มีความหมายว่า ไม่หวั่นไหว, ไม่คลอนแคลน ถ้าเป็นคำนาม หมายถึง ภูเขา, แผ่นดิน, สลักหรือลิ่ม, นิพพาน

มติมหาชน
(บาลีไทย)

อ่านว่า มะ-ติ-มะ-หา-ชน
ประกอบด้วย มติ + มหา + ชน

“มติ” แปลตามศัพท์ว่า “ธรรมชาติที่รู้” (คำหลักคือ “รู้” และมองว่า การรู้นั้นเป็น “ธรรมชาติ” อย่างหนึ่ง) หมายถึง ความรู้, ญาณ, ปัญญา, ความคิด

ฝรั่งให้ความหมายคำว่า “มติ” ว่า mind, opinion, thought; thinking of, hankering after, love or wish for = จิตใจ, ความเห็น, ความคิด; การคิดถึง, ความอยาก, ความอยากได้หรือปรารถนา

ในภาษาไทย พจน.42 บอกไว้ว่า –

“มติ : ความเห็น, ความคิดเห็น, เช่น ที่ประชุมลงมติ มติของข้าพเจ้า, ความรู้; ข้อวินิจฉัยญัตติที่เสนอต่อที่ประชุม”