Author: tppattaya2343@gmail.com

ชัยมงคลคาถา

อ่านว่า ไช-ยะ-มง-คน-คา-ถา
ประกอบด้วย ชัย + มงคล + คาถา

(๑) “ชัย”

บาลีเป็น “ชย” (ชะ-ยะ) รากศัพท์มาจาก ชิ (ธาตุ = ชนะ) + อ ปัจจัย, แผลง อิ ที่ ชิ เป็น เอ, แปลง เอ เป็น อย (ชิ > เช > ชย)

: ชิ > เช > ชย + อ = ชย แปลตามศัพท์ว่า “ความชนะ” หมายถึง การปราบ, การพิชิต, ชัยชนะ (vanquishing, overcoming, victory)

ทางรอด —&#8212

พิษฐาน

อ่านว่า พิด-สะ-ถาน

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“พิษฐาน : (คำกริยา) มุ่งหมาย, ขอร้องต่อสิ่งที่ตนถือว่าศักดิ์สิทธิ์เพื่อช่วยบันดาลให้ประสบผลสำเร็จในสิ่งที่ตนมุ่งหมาย. (เลือนมาจาก อธิษฐาน).”

โกศ

อ่านว่า โกด
บาลีเป็น “โกส” อ่านว่า โก-สะ

“โกส” รากศัพท์มาจาก :

(๑) กุ (ศัสตราวุธ) + สิ (ธาตุ = อยู่, ผูก, มัด) + อ ปัจจัย, แผลง อุ ที่ กุ เป็น โอ (กุ > โก), ลบ อิ ที่ สิ (สิ > ส)

: กุ + สิ = กุสิ + อ = กุสิ > โกสิ > โกส แปลตามศัพท์ว่า (1) “ที่เป็นที่อยู่แห่งศัสตรา” (2) “ที่เป็นที่ผูกศัสตราไว้”

ราชทัณฑ์

อ่านว่า ราด-ชะ-ทัน
ประกอบด้วย ราช + ทัณฑ์

(๑) “ราช”

บาลีอ่านว่า รา-ชะ รากศัพท์มาจาก :

(1) ราชฺ (ธาตุ = รุ่งเรือง) + อ (ปัจจัย)

: ราชฺ + อ = ราช แปลตามศัพท์ว่า “ผู้รุ่งเรืองโดยยิ่งเพราะมีเดชานุภาพมาก” หมายความว่า ผู้เป็นพระราชาย่อมมีเดชานุภาพมากกว่าคนทั้งหลาย

ประสบ – ประสพ

ใช้คำไหนดี

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

(1) ประสบ : (คำกริยา) พบ, พบปะ, พบเห็น.
(2) ประสพ : (คำนาม) การเกิดผล. (ส. ปฺรสว; ป. ปสว).

“ประสบ” (บ ใบไม้ สะกด) เป็นคำไทย คำสั้นคือ “สบ” แปลว่า พบ, ปะ

“ประสพ” (พ พาน สะกด) พจน.54 บอกว่า สันสกฤตเป็น “ปฺรสว” บาลีเป็น “ปสว”

ประสา – ภาษา

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“ประสา : (คำนาม) วิสัยที่เป็นไป เช่น ตามประสาจน ตามประสาเด็ก ตามประสาใจ.”

พจน.54 ไม่ได้บอกว่า คำว่า “ประสา” มาจากภาษาอะไร

ผู้เขียนบาลีวันละคำขอเสนอว่า คำว่า “ประสา” เพี้ยนมาจากคำว่า “ภาษา”

“ภาษา” บาลีเป็น “ภาสา” (-สา ส เสือ) รากศัพท์มาจาก –

(1) ภาสฺ (ธาตุ = พูด) + อ ปัจจัย + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิง์

: ภาสฺ + อ = ภาส + อา = ภาสา แปลตามศัพท์ว่า “การพูด” “วาจาอันคนพูด”

นัมมทานที

อ่านว่า นำ-มะ-ทา-นะ-ที
ประกอบด้วย นัมมทา + นที

(๑) “นัมมทา”

บาลีเขียน “นมฺมทา” อ่านว่า นำ-มะ-ทา รากศัพท์มาจาก นมฺม (ความสุข) + ทา (ธาตุ = ให้) + กฺวิ ปัจจัย, ลบ กฺวิ

: นมฺม + ทา + กฺวิ = นมฺมทากฺวิ > นมฺมทา แปลตามศัพท์ว่า “ให้ความสุข”

กัปปิยการก

อ่านว่า กับ-ปิ-ยะ-กา-รก
ประกอบด้วย กัปปิย + การก

(๑) “กัปปิย”

บาลีเขียน “กปฺปิย” อ่านว่า กับ-ปิ-ยะ ประกอบขึ้นจาก กปฺป + อิย ปัจจัย

(1) กปฺป รากศัพท์มาจาก กปฺป (ธาตุ = กำหนด) + อ ปัจจัย

: กปฺป + อ = กปฺป แปลตามศัพท์ว่า “ภาวะอันเขากำหนดขึ้น”