นิสิต – นักศึกษา
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
(1) นิสิต : (คำนาม) ผู้ที่ศึกษาอยู่ในมหาวิทยาลัยบางแห่ง เช่น นิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นิสิตมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์; ศิษย์ที่เล่าเรียนอยู่ในสํานัก, ผู้อาศัย. (ป. นิสฺสิต).
Read More
เสถียร
อ่านว่า สะ-เถียน
“เสถียร” บาลีเป็น “ถิร” (ถิ-ระ) รากศัพท์มาจาก ฐา (ธาตุ = ยืน, ตั้งอยู่) + อิร ปัจจัย, ลบ อา ที่ ฐา (ฐา > ฐ), แปลง ฐ เป็น ถ
: ฐา > ฐ + อิร = ฐิร > ถิร แปลตามศัพท์ว่า “อาการที่ดำรงอยู่”
“ถิร” ในบาลีเป็น “สฺถิร” ในสันสกฤต ภาษาไทยใช้อิงสันสกฤต แต่แปลงรูปเป็น “เสถียร”
Read More
อุทาหรณ์
อ่านว่า อุ-ทา-หอน
บาลีเป็น “อุทาหรณ” อ่านว่า อุ-ทา-หะ-ระ-นะ
“อุทาหรณ” รากศัพท์มาจาก อุ (ขึ้น) + อา (ทั่วไป, ยิ่ง; กลับความ เช่น ไป กลับเป็น มา นำไป กลับเป็น นำมา) + หรฺ (ธาตุ = นำไป) + ยุ ปัจจัย, ลง ท อาคมระหว่าง อุ กับ อา, แปลง ยุ เป็น อน, แปลง น เป็น ณ
Read More
อัตนัย-ปรนัย
อ่านว่า อัด-ตะ-ไน / ปะ-ระ-ไน
ประกอบด้วยคำว่า อัต, ปร, นัย
(๑) “อัต”
บาลีเป็น “อตฺต” (อัด-ตะ) มาจากรากศัพท์ดังนี้ :
(1) อตฺ (ธาตุ = ไป, ถึง, เป็นไปต่อเนื่อง) + ต ปัจจัย
Read More
ประยุทธ์
อ่านว่า ปฺระ-ยุด
เทียบบาลีเป็น “ปยุทฺธ” อ่านว่า ปะ-ยุด-ทะ
“ปยุทฺธ” รากศัพท์มาจาก ป (ทั่วไป, ข้างหน้า) + ยุธฺ ธาตุ = รบ, ต่อสู้) + ต ปัจจัย, แปลง ธฺต (คือ (ยุ)-ธฺ + ต) เป็น ทฺธ
: ป + ยุธฺ = ปยุธฺ + ต = ปยุธฺต > ปยุทฺธ แปลตามศัพท์ว่า “การรบกันทั่วไป” หมายถึง สงคราม, การรบ, การต่อสู้ (war, battle, fight)
Read More
ปฏิชีวนะ
อ่านว่า ปะ-ติ-ชี-วะ-นะ
บาลีเขียน “ปฏิชีวน”
แยกศัพท์เป็น ปฏิ + ชีวน
(๑) ความรู้เกี่ยวกับคำว่า “ปฏิ-”
“ปฏิ-” (ขีด – ข้างหลังหมายความว่าไม่ใช้ตามลำพัง แต่ใช้นำหน้าคำอื่นเสมอ) เป็นศัพท์จำพวกที่ภาษาไวยากรณ์เรียกว่า “อุปสรรค”
Read More
ประยุกต์
อ่านว่า ปฺระ-ยุก
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ประยุกต์ : (คำกริยา) นําความรู้ในวิทยาการต่าง ๆ มาปรับใช้ให้เป็นประโยชน์. (คำวิเศษณ์) ที่นําความรู้มาปรับใช้ให้เป็นประโยชน์ เช่น วิทยาศาสตร์ประยุกต์ จิตวิทยาประยุกต์. (ส. ปฺรยุกฺต; ป. ปยุตฺต).”
Read More
ฉายาลักษณ์-สาทิสลักษณ์
อ่านว่า ฉา-ยา-ลัก / สา-ทิด-สะ-ลัก
(๑) “ฉายา”
รากศัพท์มาจาก ฉิ (ธาตุ = ตัด) + ย ปัจจัย, แปลง อิ ที่ ฉิ เป็น อา (ฉิ > ฉา) + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์
Read More
