Author: tppattaya2343@gmail.com

ทัศนียภาพ
(บาลีไทย)

อ่านว่า ทัด-สะ-นี-ยะ-พาบ
ประกอบด้วย ทัศนีย + ภาพ

“ทัศนีย” บาลีเป็น “ทสฺสนีย” (ทัด-สะ-นี-ยะ) รากศัพท์มาจาก ทสฺสน + อีย ปัจจัย

“ทสฺสน” (ทัด-สะ-นะ) แปลว่า การเห็น, การมองดู, การสังเกต, สิ่งที่ปรากฏ, รูปร่าง (seeing, looking; noticing; sight of, appearance, look) การเล็งเห็น, เครื่องรู้เห็น, การเห็นแจ้ง, ความเห็น, ทฤษฎี (perception, faculty of apperception, insight, view, theory)

อันตรธาน [1]

อ่านว่า อัน-ตะ-ระ-ทาน
พจน.42 บอกว่าอ่าน อัน-ตฺระ-ทาน (ตฺร ควบ) ก็ได้
ที่จริงไม่ควรอ่านเช่นนั้น เพราะ ตร ในบาลีอ่านเรียงพยางค์

บาลีเขียน “อนฺตรธาน” อ่านว่า อัน-ตะ-ระ-ทา-นะ
ประกอบด้วย อนฺตร + ธาน

“อนฺตร” แปลตามศัพท์ว่า “จุดที่ผูกสองข้างไว้” คือ มีข้างหนึ่ง แล้วก็มีอีกข้างหนึ่ง จากข้างหนึ่งไปถึงอีกข้างหนึ่งนี้แหละมีสิ่งหนึ่งผูกเอาไว้ สิ่งนั้นเรียกว่า “อันตระ” หมายถึง ข้างใน, ในระหว่าง, ภายใน = ระหว่างสิ่งหนึ่งกับอีกสิ่งหนึ่ง

คอมพิวเตอร์
บาลีว่าอย่างไร

รศ. ดร.นิตยา กาญจนะวรรณ ภาคีสมาชิก สำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสถาน เขียนไว้ว่า –
——-
ราชบัณฑิตยสถาน ได้นำศัพท์ คณิตกรณ์ พิมพ์ออกเผยแพร่ และให้ลองใช้กันดู ตามพระนโยบายของ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ที่ว่า “การใช้เท่านั้นจะเป็นเครื่องตัดสินว่าศัพท์ใดใช้ได้ ศัพท์ใดควรแก้ไข”

เวลาได้ผ่านไป 12 ปีแล้ว (2533-2545) ปรากฏว่า คำว่า คณิตกรณ์ ไม่ติด

มีแต่คนใช้ว่า คอมพิวเตอร์

โทรศัพท์

อ่านว่า โท-ระ-สับ
เทียบบาลีเป็น “ทูรสทฺท” อ่านว่า ทู-ระ-สัด-ทะ

“ทูร” แปลตามศัพท์ว่า “ที่ที่ไปถึงโดยยาก” หมายถึง ไกล, ห่าง, ที่ไกล (far, distant, remote) แปลง อู ที่ ทู เป็น โอ = โท : ทูร = โทร (โท-ระ)

“สทฺท” แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งอันเขาพูดออกมา” “สิ่งเป็นเหตุให้รู้เนื้อความ” “สิ่งเป็นเหตุให้เป็นไปได้” (คือทำให้เกิดความสะดวกในการบอกกล่าวเรื่องราว)

ในภาษาบาลี “สทฺท” หมายถึง (1) เสียง, สำเนียง (sound, noise) (2) เสียงคน (voice) (3) คำ (word)

“สทฺท” สันสกฤตเป็น “ศพฺท” (สับ-ทะ) เราเขียนอิงสันสกฤตเป็น “ศัพท์” อ่านว่า สับ

อภัยทาน

อ่านว่า อะ-ไพ-ยะ-ทาน
บาลีเป็น “อภยทาน” อ่านว่า อะ-พะ-ยะ-ทา-นะ
ประกอบด้วย อภย + ทาน

“อภย” มาจากการประสมระหว่าง น (= ไม่, ไม่ใช่, ไม่มี) + ภย (= ความกลัว, ความตกใจกลัว, ความหวาดหวั่น)

กฎการประสมของ น + :
– ถ้าคำหลังขึ้นต้นด้วยพยัญชนะ แปลง น เป็น อ-
– ถ้าคำหลังขึ้นต้นด้วยสระ แปลง น เป็น อน-

ในที่นี้ “ภย” ขึ้นต้นด้วยพยัญชนะ จึงแปลง น เป็น อ : น > อ + ภย = อภย

ขอขมา (บาลีปนไทย) อ่

นพรัตน์

อ่านว่า นบ-พะ-รัด
บาลีเป็น “นวรตน” อ่านว่า นะ-วะ-ระ-ตะ-นะ
ประกอบด้วย นว + รตน

“นว” มีความหมาย 2 อย่าง คือ ใหม่ (new) และ 9,จำนวนเก้า (nine)
ในที่นี้ นว หมายถึง จำนวนเก้า

“รตน” แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่ขยายความยินดี”( คือเพิ่มความยินดีให้) “สิ่งเป็นที่ชื่นชอบแห่งผู้คน” “สิ่งที่นำไปสู่ความยินดี” “สิ่งที่ยังความยินดีให้เกิดขึ้น” ความหมายที่เข้าใจกันคือ แก้วที่ถือว่ามีค่ายิ่ง

นว + รตน แปลง ว เป็น พ เขียนแบบไทยเป็น “นพรัตน์”

พจน.42 บอกไว้ว่า –

“นพรัตน์ : แก้ว 9 อย่าง คือ เพชร ทับทิม มรกต บุษราคัม โกเมน นิล มุกดา เพทาย ไพฑูรย์, นวรัตน์ หรือ เนาวรัตน์ ก็ว่า

ปริโยสาน

อ่านว่า ปะ-ริ-โย-สาน
บาลีอ่านว่า ปะ-ริ-โย-สา-นะ

“ปริโยสาน” รากศัพท์คือ ปริ (= รอบ) + ย (คำประเภท “อาคม”) = ปริย + อว (คำประเภท “อุปสรรค” = ลง) แปลงเป็น โอ = ปริโย + สา (ธาตุ = จบ, สิ้นสุด) = ปริโยสา + ยุ ปัจจัย แปลงเป็น “อน” (อะ-นะ) = ปริโยสาน
: ปริ + ย = ปริย + อว > โอ = ปริโย + สา = ปริโยสา + ยุ > อน = ปริโยสาน

“ปริโยสาน” แปลตามศัพท์ว่า “การสิ้นสุดลงโดยรอบ” หมายถึง การจบลง, การสิ้นสุด, การอวสาน, การลงเอย, การลงท้าย, ปิดฉาก, ยุติ, เลิก, จบบริบูรณ์

วุฒิภาวะ [1]

อ่านว่า วุด-ทิ-พา-วะ
บาลีเป็น “วุฑฺฒิภาว” อ่านว่า วุด-ทิ-พา-วะ
ประกอบด้วย วุฑฺฒิ + ภาว

“วุฑฺฒิ” แปลว่า การเพิ่ม, ความเจริญ, ความงอกงาม, ความคืบหน้า, ความรุ่งเรือง (increase, growth, furtherance, prosperity)

“วุฑฺฒิ” ในบาลีเป็นอาการนาม หรือภาวนาม หมายถึงสภาพหรืออาการ ไม่ได้หมายถึงบุคคล แต่ในภาษาไทยอาจอนุโลมใช้เป็นคุณนาม หมายถึง ผู้เจริญแล้ว, ผู้เฒ่า, คนแก่, ผู้สูงอายุ ได้ด้วย

“วุฑฺฒิ” เขียนในภาษาไทยตัด ฑ ออก ตามวิธีตัดตัวซ้อน เช่น
รฏฺฐ ตัด ฏ เป็น รัฐ
วฑฺฒน ตัด ฑ เป็น วัฒน
“วุฑฺฒิ” จึงเขียนเป็น “วุฒิ” แต่ก็คงอ่านว่า วุด-ทิ เหมือนคำเดิม

พลี

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 เก็บคำว่า “พลี” ไว้ 3 คำ และบอกไว้ดังนี้ –

(1) พลี ๑ อ่านว่า พะ-ลี เป็นคำนาม หมายถึง การบวงสรวง, เครื่องบวงสรวง, ส่วย, การบูชา

(2) พลี ๒ อ่านว่า พฺลี (พฺล ควบกล้ำ) เป็นคำกริยา หมายถึง (1) เสียสละ เช่น พลีชีพเพื่อชาติ (2) บวงสรวงเชิญเอามา (ใช้แก่ยาสมุนไพร) เช่น ไปพลียาที่ต้นเทียน คือ ไปบวงสรวงเก็บต้นเทียนหรือส่วนใดส่วนหนึ่งของต้นเทียนมาทำยารักษาโรค

(3) พลี ๓ อ่านว่า พะ-ลี เป็นคำวิเศษณ์ หมายถึง มีกําลัง

“พลี” บาลีว่าอย่างไร