Author: Admin ชมรมธรรมธารา

วาสนา

อ่านว่า วา-สะ-นา
ในภาษาไทยใช้เหมือนบาลี แต่อ่านว่า วาด-สะ-หนา

“วาสนา” แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่อยู่ในจิต” “สิ่งอันเขาบ่มเพาะมา”
ขยายความว่า กิริยาอาการหรือลักษณะการพูดจา ที่เป็นเอกลักษณ์พิเศษของบุคคล ซึ่งเกิดจากกิเลสบางอย่าง และได้สั่งสมอบรมมาเป็นเวลานานจนเคยชินติดเป็นพื้นนิสัยประจำตัว

ปฏิสนฺธิ

อ่านว่า ปะ-ติ-สัน-ทิ
ในภาษาไทยใช้ว่า “ปฏิสนธิ” (ปะ-ติ-สน-ทิ)
ประกอบด้วย ปฏิ (= เฉพาะ, ตอบ, ทวน, กลับ) + สนฺธิ (= การต่อ) = ปฏิสนฺธิ แปลตามศัพท์ว่า “ต่อเฉพาะ” “กลับไปต่อ” หมายถึงจิตขณะแรกที่มีการเกิดในภพภูมิใหม่
ความหมายที่เข้าใจกันคือ เริ่มมีชีวิตใหม่เกิดขึ้น

จุติ

อ่านว่า จุ-ติ
ใช้ในภาษาไทยเหมือนบาลี อ่านว่า จุ-ติ และ จุด-ติ

ศัพท์นี้ประกอบขึ้นจาก จวฺ (ธาตุ = เคลื่อน) + ติ (ปัจจัย) = จุติ
กระบวนการทางไวยากรณ์ คือ แปลง จวฺ เป็น จุ หรือแปลง อะ ที่ จ เป็น อุ (จ = จุ) ลบ วฺ ที่สุดธาตุ

มคฺคนายก

อ่านว่า มัก-คะ-นา-ยะ-กะ

ใช้ในภาษาไทยว่า “มรรคนายก” (มัก-คะ-นา-ยก)

ประกอบด้วยศัพท์ว่า มคฺค ( = ทาง) + นายก ( = ผู้นำ) = มคฺคนายก แปลตามตัวว่า “ผู้นําทาง”

มํสวิรติ

อ่านว่า มัง-สะ-วิ-ระ-ติ
คำนี้ประสมขึ้นจากศัพท์ว่า มํส (= เนื้อสัตว์) + วิรติ (= การงดเว้น)
เขียนในภาษาไทยว่า “มังสวิรัติ” (มัง-สะ-วิ-รัด)

มังสวิรัติ หมายถึงการงดเว้นกินเนื้อสัตว์ และเป็นคำเรียกอาหารที่ไม่มีเนื้อสัตว์ มีแต่พืชผัก ว่า อาหารมังสวิรัติ

โพธิสตฺต

อ่านว่า โพ-ทิ-สัด-ตะ

ใช้ในภาษาไทยวา “โพธิสัตว์” (โพ-ทิ-สัด)
หมายถึงท่านผู้ที่จะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า และกำลังบำเพ็ญบารมี 30 ทัศอยู่

ทกฺขิณา

อ่านว่า ทัก-ขิ-นา

ทกฺขิณา แปลตามศัพท์ว่า
(1) “ทานที่คนเชื่อผลของกรรมแล้วให้” (= ให้เพราะเชื่อว่าให้แล้วมีผล)
(2) “เหตุเป็นเครื่องเจริญด้วยสมบัติตามที่ปรารถนา” (= ปรารถนาสมบัติใดๆ ทำบุญให้ทาน แล้วสมบัตินั้นๆ จะเกิดมีขึ้นและเจริญขึ้นสมปรารถนา)

อิตฺถี

อ่านว่า อิด-ถี
ภาษาไทยนิยมใช้ตามรูปภาษาสันสกฤต คือ “อิสตรี” (อิด-สัด-ตฺรี) หรือ “สตรี” (สัด-ตฺรี)

นาค

บาลีอ่านว่า นา-คะ
ใช้ในภาษาไทย อ่านว่า นาก

อุเปกฺขา

อ่านว่า อุ-เปก-ขา
ใช้ในภาไทยว่า “อุเบกขา” (อุ-เบก-ขา)

อุเบกขา มีความหมาย 2 นัย คือ
1 กิริยาที่เสวยอารมณ์ไม่สุขไม่ทุกข์ / ไม่ชอบไม่ชัง = วางอารมณ์เป็นกลาง
ความหมายนี้ อุเบกขา มาจากศัพท์ว่า อุป + อิกฺขา = อุเปกฺขา
อุป แปลว่า “ใกล้” หมายถึง “ใกล้ทั้งสุขใกล้ทั้งทุกข์” = อยู่ตรงกลางระหว่างสุขกับทุกข์ หรือระหว่างชอบกับชัง = เฉยๆ
อิกฺขา แปลว่า “กิน,เสวย”