Author: Admin ชมรมธรรมธารา

ทีปงฺกร

อ่านว่า ที-ปัง-กะ-ระ

ประกอบด้วยศัพท์ว่า ทีป (ที-ปะ) + กร (กะ-ระ) ซ้อน ง พยัญชนะตัวสุดท้ายของวรรค ก (ก ข ค ฆ ง) = ทีปงฺกร
ใช้ในภาษาไทยว่า “ทีปังกร” (ที-ปัง-กอน)

“ทีป” แปลว่า –
(1) เกาะ (แผ่นดินที่น้ำล้อมรอบ = สถานที่อันน้ำไม่ท่วม)
(2) ที่พึ่ง
(3) แสงสว่าง, ดวงไฟ, ตะเกียง

“กร” แปลตามศัพท์ว่า “ผู้กระทำ”

“ทีปังกร” จึงแปลว่า “ผู้กระทำที่พึ่ง” “ผู้ทำแสงสว่าง” “ผู้จุดโคมไฟ”

“ทีปังกร” เป็นพระนามพระพุทธเจ้าองค์หนึ่งในอดีตกาล พระนามนี้มีความหมายว่า “ผู้ทำที่พึ่งให้แก่สัตว์โลก” หรือ “ผู้ส่องแสงสว่างให้แก่โลก”

อรหนฺต (1)

อ่านว่า อะ-ระ-หัน-ตะ

คำว่า “อรหนฺต” แปลตามรากศัพท์ได้หลายความหมาย คือ :
1 ผู้ไกลจากกิเลส (คือห่างไกลไม่อยู่ในกระแสกิเลสที่จะทำให้มัวหมองได้เลย) (อารกะ)
2 ผู้กำจัดข้าศึกคือกิเลสหมดสิ้นแล้ว (อริ + หต)
3 ผู้หักรื้อทำลายวงล้อแห่งสังสารจักรเสร็จแล้ว (อร + หต)
4 ผู้ควรแก่การบูชาพิเศษของเทพและมนุษย์ทั้งหลาย (อรห)
5 ผู้ไม่มีที่ลับในการทำบาป คือไม่มีความชั่วความเสียหายที่จะต้องปิดบัง (น + รห)

แปลบาลีเป็นอังกฤษ

วันนี้ขอเปลี่ยนบรรยากาศบาลีวันละคำ เป็นบาลีหลายคำ

คำที่นำมาเสนอวันนี้บรรทัดหนึ่งมี 3 คำ คือ คำต้น คำกลาง คำหลัง
คำต้น เป็นคำบาลีเขียนเป็นอักษรโรมันตามแบบที่ยอมรับทั่วโลก
คำกลาง เป็นคำบาลีเขียนเป็นอักษรไทย (อ่านคำต้นเป็นไทย)
คำหลัง เป็นภาษาอังกฤษที่ตรงกับความหมายของบาลีคำต้น

สฺวาคตํ

อ่านว่า สฺวา-คะ-ตัง

ประกอบด้วยคำว่า สุ + อาคต = สฺวาคต เอาไปใช้พูดหรือเขียน ลงวิภัตติเป็น สฺวาคตํ

ติ- , เต-

อ่านว่า ติ, เต

“ติ” และ “เต” แปลว่า “สาม” (จำนวน 3)

โปรดสังเกตยัติภังค์ (hyphen) ที่ท้ายคำ ซึ่งหมายความว่าไม่ใช่คำที่ใช้เดี่ยวๆ จะต้องมีคำนามอื่นมาต่อท้ายเสมอ
เมื่อนำมาใช้ในภาษาไทยมักผันรูปเป็น ไตร- เช่น

จีวร

บาลีอ่านว่า จี-วะ-ระ

ภาษาไทยใช้ตามบาลี อ่านว่า จี-วอน

คำนี้เป็นตัวอย่างภาษาบาลีที่คนไทย “รู้จักดีเสียจนไม่รู้จัก”
พอพูดว่า “จีวร” เราก็รู้กันทันทีว่าคือ “ผ้าที่พระห่ม”
แต่ถ้าถามว่า คำว่า “จีวร” แปลว่าอะไร เราก็ไม่รู้ คือไม่ได้นึก

นครโสภินี

อ่านว่า นะ-คะ-ระ-โส-พิ-นี

ในภาษาบาลี แสดงความเป็นมาของความหมายไว้ว่า
นครํ โสเภตีติ นครโสภินี
(นะ-คะ-รัง-โส-เพ-ตี-ติ-นะ-คะ-ระ-โส-พิ-นี)
แปลว่า “หญิงใด ย่อมทำบ้านเมืองให้งาม หญิงนั้น ชื่อว่านครโสภินี”
ในภาษาไทย เขียนว่า โสภิณี, โสเภณี, นครโสเภณี

อปโลกน

อ่านว่า อะ-ปะ-โล-กะ-นะ

แปลว่า การบอกเล่า, การบอกกล่าวแก่ที่ประชุมเพื่อให้รับทราบพร้อมกัน หรือขอความเห็นชอบร่วมกันในกิจบางอย่างของส่วนรวม, การแจ้งให้ทราบ, การประกาศข้อมติของส่วนรวมเพื่อให้รับทราบ, การขออนุญาต, การได้รับอนุญาต, การบอกลา

ปาณาติปาต

อ่านว่า ปา-นา-ติ-ปา-ตะ

ประกอบด้วย ปาณ + อติ + ปาต = ปาณาติปาต
“ปาณ” แปลว่า “ลมหายใจ” (คำเดียวกับที่คุ้นๆ ว่า “ลมปราณ”) ในที่นี้หมายถึง “(คน, สัตว์) ที่มีลมหายใจ”
“อติ” แปลว่า ยิ่ง, เกิน, ล่วง
“ปาต” แปลว่า “การตกไป, การทำให้ตกไป”
ใช้ในภาษาไทยว่า ปาณาติบาต (ปา-นา-ติ-บาด)

อนุโมทนา / อนุโมทามิ

อ่านว่า อะ-นุ-โม-ทะ-นา / อะ-นุ-โม-ทา-มิ

“อนุโมทนา” ประกอบด้วย อนุ + มุท + ยุ

“อนุ” แปลว่า ภายหลัง, ตามหลัง, เนืองๆ
“มุท” เป็นธาตุ (= รากศัพท์) แปลว่า ยินดี, ชื่นชม
“ยุ” เป็นปัจจัย (บาลีเป็นภาษาที่มีวิภัตติปัจจัย) แปลว่า การ-, ความ-