Author: Admin ชมรมธรรมธารา

ปญฺญา

อ่านว่า ปัน-ยา

มีรากศัพท์มาจาก ป + ญา ซ้อน ญฺ = ปญฺญา
“ป” (ปะ) มีความหมายว่า ทั่ว, ข้างหน้า, ก่อน, ออก
“ญา” แปลว่า “รู้”
ภาษาไทยเขียนว่า “ปัญญา” อ่านเหมือนบาลี

ปุญฺญ

อ่านว่า ปุน-ยะ

ปุญฺญ แปลตามรากศัพท์ว่า –
1 – “กรรมที่ชำระสันดานของผู้กระทำให้สะอาด”
2 – “สภาวะอันทำให้เกิดความน่าบูชา”
3 – “การกระทำอันทำให้เต็มอิ่มสมน้ำใจ”

อเนก

อ่านว่า อะ-เน-กะ

ประสมขึ้นจากคำว่า น + เอก (นะ บวก เอกะ)

น (นะ) แปลว่า “ไม่ใช่”
เอก (เอ-กะ) แปลว่า “หนึ่ง” (จำนวน 1)

ตามกฎไวยากรณ์บาลี ถ้าพยางค์แรกของคำที่ “น” ไปประสมด้วย ขึ้นต้นด้วย “อ” คือ อะ อา อิ อี อุ อู เอ โอ ท่านให้แปลง “น” เป็น “อน” (อะ-นะ)

ปญฺจวีส

อ่านว่า ปัน-จะ-วี-สะ

“ปญฺจ” แปลว่า “ห้า” (จำนวน 5)
“วีส” แปลว่า “ยี่สิบ” (จำนวน 20)
“ปญฺจวีส” แปลว่า “ยี่สิบห้า”

ปญฺจปฺปติฏฺฐิต

อ่านว่า ปัน-จับ-ปะ-ติด-ถิ-ตะ

มาจากคำว่า ปญฺจ + ปติฏฺฐิต = ปญฺจปฺปติฏฺฐิต (ซ้อน ปฺ ตามกฎไวยากรณ์บาลี)
ปญฺจ แปลว่า “ห้า” (จำนวน 5)
ปติฏฺฐิต แปลว่า “จรดลงอย่างตั้งใจ”
แปลรวมว่า “จรดลงอย่างตั้งใจห้าอย่าง”

สุคติ – ทุคฺคติ

อ่านว่า สุ-คะ-ติ, ทุก-คะ-ติ
(โปรดสังเกต สุ- ไม่ซ้อน ค, ทุ- ซ้อน คฺ)
เอามาใช้ในภาษาไทยเป็น สุคติ, ทุคติ อ่านว่า สุก-คะ-ติ, ทุก-คะ-ติ ก็ได้

สุคติ คือ ภูมิ หรือแดนกำเนิด หรือ “สถานภาพ” ที่เมื่อไปเกิด คือไปอยู่ไปเป็นแล้ว “ดี” คือมีโอกาสทำความดีได้ง่าย ได้แก่ มนุษย์ และสวรรค์

อายุกฺขย

อ่านว่า อา-ยุก-ขะ-ยะ

“อายุ” แปลทับศัพท์ว่า อายุ “ขย” แปลว่า “ความสิ้นไป”
อายุกฺขย = ความสิ้นอายุ หรือ “หมดอายุ” ภาษาไทยเอามาใช้ว่า “อายุขัย”

มหีตล

อ่านว่า มะ-ฮี-ตะ-ละ

คำว่า “มหี” ตามศัพท์แปลว่า “ผู้ยิ่งใหญ่” (Great One)
“ตล” แปลว่า “พื้น” (ground)
แต่เมื่อ มหี + ตล = มหีตล ความหมายเปลี่ยนไปว่า “แผ่นดิน” (the earth)
“มหีตล” เมื่อนำมาใช้ในภาษาไทย ใช้กฎ “รัสสะ อี เป็น อิ = ทำเสียงสระ อี ให้สั้น” จึงเป็น “มหิตล” เขียนแบบไทยว่า “มหิดล” อ่านว่า มะ-หิ-ดน

อานนฺท

อ่านว่า อา-นัน-ทะ

เป็นชื่อพระอรหันต์องค์สำคัญในพระพุทธศาสนา ภาษาไทยเรียก “อานนท์” (อา-นน)

พระอานนท์เป็นพระญาติกับพุทธเจ้าในฐานะเป็นลูกผู้น้อง และเป็น “สหชาต” คือเกิดวันเดือนปีเดียวกับพระพุทธเจ้า

อตีต, ปจฺจุปฺปนฺน, อนาคต

อ่านว่า อะ-ตี-ตะ, ปัด-จุบ-ปัน-นะ, อะ-นา-คะ-ตะ

เป็นคำบอกกาลเวลา เอามาใช้ในภาษาไทยว่า อดีต, ปัจจุบัน, อนาคต

เราเข้าใจความหมายของคำเหล่านี้เหมือนเป็นคำไทย จนไม่ได้นึกถึงคำแปลตามรากศัพท์