บาลีวันละคำ

วิสุํคามสีมา (วิสุงฺคามสีมา)

อ่านว่า วิ-สุง-คา-มะ-สี-มา

เฉพาะคำที่อ่านว่า “สุง” เขียนแบบบาลีได้ 2 อย่าง คือ ส + สระ อุ และมีนิคหิต (วงกลม) อยู่ข้างบน = วิสุํคาม หรือ ส + สระ อุ + ง และมีจุดใต้ งฺ (เขียนแบบนี้ในกรณีมีคำอื่นมาต่อท้าย) = วิสุงฺคาม เขียนแบบไทยว่า “วิสุงคามสีมา”

สีมา

อ่านตรงตัวว่า สี-มา
ภาษาไทยมักใช้ว่า “เสมา” (เส-มา)

“สีมา” แปลว่า แดน, ขอบเขต, ตำบล (ฝรั่งแปล “สีมา” ว่า parish ด้วย)

สิริธมฺม

อ่านว่า สิ-ริ-ทำ-มะ
“สิริ” ในภาษาไทยนิยมออกเสียงว่า สิ-หฺริ ใช้ในรูปสันสกฤตเป็น “ศรี” (สี)
“สิริ” แปลตามรากศัพท์ว่า “สิ่งอันผู้ทำความดีไว้ได้สัมผัส” หรือ “สิ่งที่อาศัยอยู่ในบุคคลผู้ทำความดีไว้”

สมฺภเวสี

อ่านว่า สำ-พะ-เว-สี
ภาษาไทยใช้ว่า “สัมภเวสี” อ่านออกเสียงเหมือนบาลี

“สมฺภเวสี” ประกอบด้วยศัพท์ว่า สมฺภว (สำ-พะ-วะ, = การเกิด) + เอสี (ผู้แสวงหา) = สมฺภเวสี แปลตามศัพท์ว่า “ผู้แสวงหาการเกิด” หรือ “ผู้แสวงหาที่เกิด”

สุโขทย

อ่านว่า สุ-โข-ทะ-ยะ
ประกอบด้วยศัพท์ว่า สุข + อุทย (แผลง อุ เป็น โอ = สุข + โอทย) = สุโขทย
ภาษาไทยใช้ว่า “สุโขทัย” (สุ-โข-ไท)

ปาติโมกฺข

อ่านว่า ปา-ติ-โมก-ขะ
ในภาษาไทยใช้ว่า “ปาติโมกข์” (ปา-ติ-โมก)
คำนี้เขียน “ปาฏิโมกฺข – ปาฏิโมกข์” (ใช้ ฏ ปฏัก) ก็มี

คิริขนฺธ

อ่านว่า คิ-ริ-ขัน-ทะ

“คิริ” แปลว่า ภูเขา

“ขนฺธ” เขียนแบบไทยเป็น ขันธะ (ขัน-ทะ) แปลว่า ตัว, หมู่, กอง, พวก, หมวด, ส่วนหนึ่ง ๆ ของรูปกับนามที่แยกออกเป็น 5 กอง คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ซึ่งเรียกว่า ขันธ์ 5 หรือเบญจขันธ์

กยิรา เจ กยิราเถนํ

เป็นธรรมภาษิตของเทวดาตนหนึ่งที่มาเฝ้าพระพุทธองค์แล้วขับลำนำถวาย ข้อความเต็มๆ มีบันทึกไว้ในพระไตรปิฎกเล่ม ๑๕ ข้อ ๒๓๙ ดังนี้ –

กยิรา เจ กยิราเถนํ
ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม
สิถิโล หิ ปริพฺพาโช
ภิยฺโย อากิรเต รชํ.
(กะยิรา เจ กะยิราเถนัง
ทัฬหะเมนัง ปะรักกะเม
สิถิโล หิ ปริพพาโช
ภิยโย อากิระเต ระชัง)

ภิกฺขุนี

อ่านว่า พิก-ขุ-นี

ภาษาไทยนิยมใช้ตามรูปภาษาสันสกฤตเป็น “ภิกษุณี”

ความหมายที่รู้กันเป็นสามัญ “ภิกขุนี – ภิกษุณี” คือหญิงที่บวชเป็นพระในพระพุทธศาสนา

ภิกฺขุ

อ่านว่า พิก-ขุ

ภาษาไทยนิยมใช้ตามรูปภาษาสันสกฤตเป็น “ภิกษุ”
ความหมายที่รู้กันเป็นสามัญ “ภิกขุ – ภิกษุ” คือชายที่บวชเป็นพระในพระพุทธศาสนา