วิจารณญาณ (บาลีวันละคำ 410)
วิจารณญาณ
(บาลีแบบไทย)
อ่านว่า วิ-จา-ระ-นะ-ยาน
ประกอบด้วย วิจารณ + ญาณ
“วิจารณ” บาลีเป็น “วิจารณา” (วิ-จา-ระ-นา เป็นอิตถีลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “เครื่องสั่งสม” เป็นชื่อหนึ่งของ ปัญญา มีความหมายว่า การสืบสวน, การตรวจสอบ, การแสวงหา, การเอาใจใส่, การจัดแจง, การวางแผน, การดูแล
“ญาณ” (ยา-นะ) แปลตามศัพท์ว่า “เครื่องมือช่วยรู้” “รู้สิ่งที่ควรรู้” หมายถึงปัญญาหยั่งรู้หรือกําหนดรู้ความจริงอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือความสามารถหยั่งรู้เป็นพิเศษ
“วิจารณา” มีในบาลี “ญาณ” ก็มีในบาลี แต่ “วิจารณญาณ” เป็นคำผสมแบบบาลีไทย ยังไม่พบในคัมภีร์บาลี
วิจารณา เราลดเสียงเป็น วิจารณ + ญาณ = วิจารณญาณ ในภาษาไทยมีความหมายว่า “ปัญญาที่สามารถรู้หรือให้เหตุผลที่ถูกต้องได้” (พจน.42)
เมื่อรู้เห็นเรื่องราวอะไรก็ตาม สามารถแยกแยะ วินิจฉัย ตัดสินได้ว่าดีหรือชั่ว ถูกหรือผิด ควรหรือไม่ควร นั่นคือมีวิจารณญาณ
ถ้ายังไม่รู้ว่าอะไรดีชั่วถูกผิดควรไม่ควร นั่นคือยังไม่มี-หรือยังขาดวิจารณญาณ
วิจารณญาณ เป็นสิ่งที่ต้องอบรม บ่มเพาะ ปลูกฝัง สั่งสอน
วิจารณญาณ ต้องนำไปสู่การตัดสินใจทำหรือไม่ทำสิ่งใดๆ อย่างถูกต้อง
ปริศนาที่ต้องใช้วิจารณญาณ :
คนหนึ่ง ฉลาด ทำผิดโดยไม่ให้ใครรู้ ถึงรู้ก็เอาผิดไม่ได้
คนหนึ่ง รู้ทุกอย่างว่าอะไรผิดถูกชั่วดีควรไม่ควร แต่ชั่วไม่มี ดีก็ไม่ทำ
คนหนึ่ง โง่ๆ เซ่อๆ เขาบอกให้เว้นชั่ว ก็เว้น บอกให้ทำดี ก็อุตส่าห์ทำ
คนไหนมีวิจารณญาณ ?
หรือว่าน่าจะมีอีกคนหนึ่ง ?
