ปุริส (บาลีวันละคำ 71)
ปุริส
อ่านว่า ปุ-ริ-สะ ในภาษาไทยใช้ว่า “บุรุษ” (บุ-หฺรุด)
ในแง่รากศัพท์ คำว่า “ปุริส” มีที่มาหลายนัย คือ –
1 มาจากคำว่า ปุร (ธาตุ หรือรากศัพท์ มีความหมายว่า “เต็ม”) + อิส (ปัจจัย) = ปุริส แปลตามศัพท์ว่า “ผู้ยังดวงใจของบิดามารดาให้เต็ม”
2 มาจากคำว่า ปุ (= นรก) + ริส (ธาตุ = เบียดเบียน, กำจัด) = ปุริส แปลว่า “ผู้เบียดเบียนนรก” คือทำให้นรกว่าง เพราะเกิดมาทำให้บิดามารดาไม่ต้องตกนรกขุมที่ชื่อ “ปุตตะ”
3 มาจากคำว่า ปุริ (= เบื้องบน) + สี (ธาตุ = อยู่) = ปุริส แปลว่า “ผู้อยู่ในเบื้องสูง” หมายถึงเป็นหัวหน้า
4 มาจากคำว่า ปุร (= เบื้องหน้า) + สี (ธาตุ = เป็นไป) = ปุริส แปลว่า “ผู้เป็นไปในเบื้องหน้า”
5 มาจากคำว่า ป (= ปกติ) + อุร (= อก) + สี (ธาตุ = นอน) = ปุริส แปลว่า “ผู้นอน บน อก โดยปกติ”
