Author: Admin ชมรมธรรมธารา

สิริธมฺม

อ่านว่า สิ-ริ-ทำ-มะ
“สิริ” ในภาษาไทยนิยมออกเสียงว่า สิ-หฺริ ใช้ในรูปสันสกฤตเป็น “ศรี” (สี)
“สิริ” แปลตามรากศัพท์ว่า “สิ่งอันผู้ทำความดีไว้ได้สัมผัส” หรือ “สิ่งที่อาศัยอยู่ในบุคคลผู้ทำความดีไว้”

สมฺภเวสี

อ่านว่า สำ-พะ-เว-สี
ภาษาไทยใช้ว่า “สัมภเวสี” อ่านออกเสียงเหมือนบาลี

“สมฺภเวสี” ประกอบด้วยศัพท์ว่า สมฺภว (สำ-พะ-วะ, = การเกิด) + เอสี (ผู้แสวงหา) = สมฺภเวสี แปลตามศัพท์ว่า “ผู้แสวงหาการเกิด” หรือ “ผู้แสวงหาที่เกิด”

สุโขทย

อ่านว่า สุ-โข-ทะ-ยะ
ประกอบด้วยศัพท์ว่า สุข + อุทย (แผลง อุ เป็น โอ = สุข + โอทย) = สุโขทย
ภาษาไทยใช้ว่า “สุโขทัย” (สุ-โข-ไท)

ปาติโมกฺข

อ่านว่า ปา-ติ-โมก-ขะ
ในภาษาไทยใช้ว่า “ปาติโมกข์” (ปา-ติ-โมก)
คำนี้เขียน “ปาฏิโมกฺข – ปาฏิโมกข์” (ใช้ ฏ ปฏัก) ก็มี

คิริขนฺธ

อ่านว่า คิ-ริ-ขัน-ทะ

“คิริ” แปลว่า ภูเขา

“ขนฺธ” เขียนแบบไทยเป็น ขันธะ (ขัน-ทะ) แปลว่า ตัว, หมู่, กอง, พวก, หมวด, ส่วนหนึ่ง ๆ ของรูปกับนามที่แยกออกเป็น 5 กอง คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ซึ่งเรียกว่า ขันธ์ 5 หรือเบญจขันธ์

ภิกฺขุนี

อ่านว่า พิก-ขุ-นี

ภาษาไทยนิยมใช้ตามรูปภาษาสันสกฤตเป็น “ภิกษุณี”

ความหมายที่รู้กันเป็นสามัญ “ภิกขุนี – ภิกษุณี” คือหญิงที่บวชเป็นพระในพระพุทธศาสนา

ภิกฺขุ

อ่านว่า พิก-ขุ

ภาษาไทยนิยมใช้ตามรูปภาษาสันสกฤตเป็น “ภิกษุ”
ความหมายที่รู้กันเป็นสามัญ “ภิกขุ – ภิกษุ” คือชายที่บวชเป็นพระในพระพุทธศาสนา

ปกติ

อ่านว่า ปะ-กะ-ติ
ภาษาไทยใช้ว่า “ปกติ” (ปะ-กะ-ติ หรือ ปก-กะ-ติ) และ “ปรกติ” (ปฺรก-กะ-ติ)

ความหมายที่เข้าใจกันทั่วไปคือ ธรรมดา, เป็นไปตามเคย, อย่างเคย, ไม่แปลกไปจากธรรมดา, คงที่, ดั้งเดิม, ตัวจริง, แท้จริง

“ปกติ” ประกอบด้วย ป (คำอุปสรรค = ทั่ว, ข้างหน้า, ก่อน, ออก) + กรฺ (ธาตุ = ทำ) + ติ (ปัจจัย) = ปกติ

ราชา – ราชินี

เป็นคำบาลีที่อ่านง่าย ไม่ต้องแปล คนไทยก็เข้าใจกันเป็นอย่างดี
เราทราบกันว่า “ราชา” คือ พระเจ้าแผ่นดิน, พระมหากษัตริย์
แต่ถ้าถามว่า คำว่า “ราชา” แปลว่าอะไร หลายคนอาจยังไม่ทราบ

ทานปติ

อ่านว่า ทา-นะ-ปะ-ติ
ประกอบด้วยคำว่า “ทาน” (= สิ่งที่ให้) + ปติ (= เจ้าของ) = ทานปติ

คำว่า “ปติ” มีความหมายหลายอย่าง เช่น ผัว, นาย, เจ้าของ, ผู้นำ, เป็นเจ้า, เป็นใหญ่, เป็นนาย, เป็นหัวหน้า (คำว่า “-บดี” ในภาษาไทย เช่น อธิบดี คณบดี อธิการบดี ก็มาจากคำว่า “-ปติ” นี้)